Prognoza zapotrzebowania na pracowników i bazy zawodów na lekcji doradztwa: jak z nich korzystać 

O nowelizacji doradztwa zawodowego mówi się głównie w kontekście dokumentów: programu, WSDZ, kontroli. Tymczasem jej najciekawsza część dotyczy pracy z uczniem: od września 2026 r. szkoła ma opierać doradztwo na danych o rynku pracy i pokazywać uczniom oraz rodzicom konkretne narzędzia cyfrowe. Ten artykuł jest o tym, jak zamienić prognozy i bazy zawodów w dobrą lekcję, a nie w kolejny obowiązek do odhaczenia.

Co dokładnie wymaga przepis

Nowelizacja (Dz.U. 2026 poz. 73) mówi o danych w trzech miejscach. Przy opracowaniu programu realizacji szkoła uwzględnia prognozę zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i wojewódzkim rynku pracy (art. 46b Prawa oświatowego), prognozy prowadzone na zlecenie ministra właściwego do spraw pracy oraz wyniki monitoringu karier absolwentów. Wśród zadań doradcy pojawia się systematyczne analizowanie tych danych i wykorzystywanie ich w pracy z uczniami i rodzicami (§ 5). A nowy § 8a każe szkole zapoznać uczniów i rodziców z cyfrowymi narzędziami doradztwa: platformami edukacyjnymi, ogólnopolskimi bazami zawodów, prognozami zapotrzebowania i platformami komunikacji z doradcą.

W treściach programowych dla klas VII i VIII uczeń porównuje własne zasoby z wymaganiami rynku pracy i analizuje korzyści oraz wyzwania wyboru szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe; w szkołach ponadpodstawowych praca z prognozami jest wpisana wprost. Wniosek praktyczny: w podstawówce prognoza jest narzędziem doradcy i tematem jednej lekcji, w liceum i technikum treścią programową.

Trzy źródła danych i co każde z nich naprawdę mówi

Prognoza MEN. Ogłaszana co roku w Monitorze Polskim do 1 lutego (na 2026 r.: obwieszczenie z 22 stycznia 2026 r., M.P. poz. 146). Ma dwie części: krajową listę ponad trzydziestu zawodów o szczególnym znaczeniu dla rozwoju państwa (m.in. automatyk, elektryk, dekarz, technik robotyk, technik elektromobilności, opiekun osoby starszej) oraz część wojewódzką, w której zawody są podzielone na zapotrzebowanie szczególnie istotne, istotne i umiarkowane. Ważne zastrzeżenie: prognoza obejmuje wyłącznie zawody szkolnictwa branżowego, czyli te, których uczy się w technikum lub szkole branżowej. Nie ma w niej lekarza, prawnika ani programisty, bo to nie są zawody szkolne. To nie jest ranking „dobrych zawodów”, tylko sygnał, gdzie państwo widzi braki kadrowe i gdzie kieruje wyższą subwencję dla szkół.

Barometr zawodów. Prognoza roczna przygotowywana na zlecenie ministerstwa pracy i koordynowana przez Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie (barometrzawodow.pl). Dzieli zawody na deficytowe, zrównoważone i nadwyżkowe, dla każdego powiatu, województwa i kraju. To ona odpowiada na pytanie ucznia „a jak jest u nas w powiecie?” i obejmuje także zawody spoza szkolnictwa branżowego.

Monitoring karier absolwentów. Prowadzony przez IBE na podstawie danych administracyjnych (losyabsolwentow.ibe.edu.pl), pokazuje, co realnie dzieje się z absolwentami poszczególnych typów szkół i zawodów: ilu pracuje, ilu się uczy, jakie mają wynagrodzenia. Przydaje się zwłaszcza w rozmowie „technikum czy liceum”, bo zamiast opinii daje liczby.

Bazy zawodów, które warto pokazać uczniom

Do § 8a wystarczą dwa lub trzy adresy, ale pokazane naprawdę, na ekranie, z zadaniem do wykonania. Infozawodowe (infozawodowe.men.gov.pl) to portal MEN i ORE z opisami wszystkich zawodów szkolnictwa branżowego: podstawa programowa, filmy, ulotki, quizy i dane o zapotrzebowaniu, plus wyszukiwarka szkół prowadzących dany zawód. Mapa Karier (mapakarier.org) to bezpłatna baza kilkuset ścieżek kariery prowadzona przez Fundację Katalyst Education, napisana językiem przystępnym dla nastolatka, ze strefą nauczyciela. Dla starszych uczniów przyda się jeszcze wyszukiwarka opisów zawodów na portalu Publicznych Służb Zatrudnienia oraz Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji, który nowelizacja wprowadza do treści programowych szkół ponadpodstawowych.

Jak czytać prognozę z uczniami, żeby nikogo nie wystraszyć

Największe ryzyko tej lekcji to przekaz „wybierz zawód z listy, bo tam jest praca”. Prognoza mówi o rynku, nie o człowieku. Zawód deficytowy jest dobrym wyborem tylko dla ucznia, którego zainteresowania i predyspozycje do niego pasują; dla pozostałych jest po prostu informacją. Dlatego warto uczyć trzech pytań: co mówią dane (jest zapotrzebowanie czy nie), czego dane nie mówią (czy to praca dla mnie, jak wygląda dzień w tym zawodzie), i skąd wziąć resztę (opis w bazie zawodów, rozmowa z kimś, kto tak pracuje, wizyta zawodoznawcza). Dane mają być argumentem w rozmowie, nie wyrocznią.

Trzy gotowe pomysły na zajęcia

Klasa 7: jeden zawód, trzy źródła. Każdy uczeń wybiera zawód, który go ciekawi, i sprawdza go w trzech miejscach: opis w Infozawodowe lub Mapie Karier, kategoria w Barometrze dla własnego powiatu, obecność na liście MEN. Na koniec jedno zdanie: co mnie zaskoczyło. Realizuje treść „porównuje własne zasoby z wymaganiami rynku pracy” i § 8a w jednej godzinie.

Klasa 8: mapa naszego województwa. Klasa w grupach analizuje wojewódzką część prognozy MEN i Barometr: które zawody są u nas szczególnie potrzebne, w których szkołach w okolicy można się ich uczyć (wyszukiwarka w Infozawodowe). Efekt to plakat lub prezentacja, która zostaje na zebranie z rodzicami.

Zebranie z rodzicami: prognoza w dziesięć minut. Krótki pokaz trzech źródeł na ekranie i jedno pytanie do rodziców: jak wyglądał rynek pracy, gdy Państwo wybierali szkołę? To najkrótsza droga do spełnienia dwóch wymogów naraz, aktywnego udziału rodziców i zapoznania ich z narzędziami cyfrowymi.

Jak to udokumentować

W programie realizacji wystarczy jedna pozycja w tabeli działań z tematem, klasą, terminem i osobą odpowiedzialną, a w części o źródłach danych krótka lista: prognoza MEN na dany rok, Barometr zawodów, monitoring karier absolwentów, wykorzystywane bazy zawodów. Po lekcji zostaje wpis tematu w dzienniku i ewentualnie prace uczniów. Kontrola nie pyta o metodę, tylko o ślad, a ślad z takiej lekcji powstaje sam.

W platformie Uzdolnieni wyniki testów ucznia są hipotezami o jego zainteresowaniach i predyspozycjach, a prognozy i bazy zawodów są drugą soczewką, przez którą doradca patrzy na te hipotezy w rozmowie indywidualnej. Scenariusz zajęć generowany pod profil konkretnej klasy można zbudować wokół dokładnie takiej lekcji, a raport dla rodzica daje rodzinie punkt wyjścia do rozmowy o danych zamiast o wspomnieniach. Sprawdzisz to bezpłatnie na trzech uczniach na uzdolnieni.com.

Prognozy i bazy zawodów nie są kolejnym dokumentem do wytworzenia. To gotowy materiał na jedne z najciekawszych zajęć w roku, pod warunkiem że uczeń dostanie je z pytaniami, a nie z listą do zapamiętania. Jedna lekcja w klasie 7, jedna w klasie 8 i dziesięć minut na zebraniu z rodzicami wyczerpują wymogi nowelizacji, a przy okazji robią to, po co doradztwo istnieje: pomagają nastolatkowi wybrać z wiedzą, a nie z lęku.

Źródła

• Rozporządzenie Ministra Edukacji z 20 stycznia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie doradztwa zawodowego (Dz.U. 2026 poz. 73)

• Obwieszczenie Ministra Edukacji z 22 stycznia 2026 r. w sprawie prognozy zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i wojewódzkim rynku pracy (M.P. 2026 poz. 146); omówienie: gov.pl/web/edukacja

• Barometr zawodów, barometrzawodow.pl (WUP Kraków na zlecenie MRPiPS)

• Monitoring karier absolwentów, losyabsolwentow.ibe.edu.pl (IBE)

• Infozawodowe, infozawodowe.men.gov.pl (MEN/ORE); Mapa Karier, mapakarier.org (Fundacja Katalyst Education)